www.RadioChemistry.umcs.lublin.pl
www.ColloidChemistry.umcs.lublin.pl
www.RadioEcology.umcs.lublin.pl
 
prof. Jerzy SZCZYPA as UMCS V-ce President (Prorektor d.s. badan)

Prof. dr hab. Jerzy Szczypa (1972 - 1999)

 

publikacje  |  fotografie  |  historia ZRiChK

 

Profesor Jerzy Szczypa urodził się 20 września 1933 r. w Dąbrowicy na Wołyniu. W latach 1951-1955 studiował chemię na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. W czasie studiów, na IV roku zatrudniony został w charakterze pomocniczego pracownika nauki w Katedrze Chemii Fizycznej Wydziału Mat.-Fiz.-Chem. kierowanej przez prof. Andrzeja Waksmundzkiego. Pracując w zespole profesora Waksmundzkiego zajmował się zagadnieniami flotacji fosforytów, barytu, fluorytu, kwarcu. Tematyka prac obejmowała zagadnienia wpływu adsorpcji surfaktantu na proces flotacji oraz na właściwości podwójnej warstwy elektrycznej na granicy faz minerał/roztwór elektrolitu. Prace te miały zarówno aspekt praktyczny zwiążany z usprawnieniem procesu flotacji jak i teoretyczny - poznaniem fizykochemicznych podstaw tego procesu. W 1964 roku prof. Szczypa uzyskał stopień doktora przedstawiając Radzie Wydziału pracę pt. "Elektryczne efekty adsorpcji chlorowodorku lauryloaminy na powierzchni kwarcu". W tym samym roku wyjechał na 8 miesięczny staż naukowy na Uniwertsytet Łomonosowa do Moskwy i na Akademię Rolniczą im Timiriazowa w Moskwie. W czasie pobytu na stażu zapoznał się, w zespole kierowanym przez prof. W.W. Raczynskiego, z zastosowaniem technik radioizotopowych w badaniach fizykochemicznych. Po powrocie do kraju kontynuował badania nad współflotacją węglanów wapnia z siarką. Prace publikowane w tym okresie opisywały mechanizm aktywującego działania siarczków na węglanowe minerały podczas flotacyjnego wzbogacania siarki. Po ukazaniu się cyklu prac na temat mechanizmu flotacji węglanów wapnia habilitował się w roku 1971 przedstawiając rozprawę pt. "Fizykochemiczne badania nad mechanizmem aktywacji wapieni podczas flotacji siarki". Następnie zainteresowanie naukowe prof. Szczypy skupiło się na fizykochemicznych problemach flotacji węgli. Szereg prac, które powstały w wyniku badań nad tym zagadnieniem dotyczyło pokryć szlamowych cząstek węgla w trakcie procesu flotacji.

W roku 1972 objął kierownictwo Pracowni Radiochemii, która w 1974 decyzją Rektora została przekształcona w Zakład Radiochemii i Zastosowań Radioizotopów, a profesor został mianowany jego kierownikiem. Kierowany przez profesora zespół zajmował się w dalszym ciągu zagadnieniami flotacji, ale także podjął szersze badania nad sorpcja jonów na granicy faz ciało stałe roztwór elektrolitu łącząc techniki radioizotopowe z potencjometrycznymi. Tematyka badań związana z procesem flotacji dotyczyła fizykochemicznych podstaw procesów aktywacji minerałów siarczkowych sfalerytu, markazytu a także mechanizmu adsorpcji ksantogenienów na powierzchni minerałów siarczkowych. Owocem tych badań było opublikowanie wielu prac na temat flotacji minerałow siarczkowych, a także wygloszenie referatów na kolejnych prestiżowych międzynarodowych sympozjach poświęconych przeróbce kopalin tj International Mineral Procesing Congress (XI IMPC Caliari 1975, XII IMPC Sao Pulo 1977, XVI IMPC Stockholm 1981). Na przełomie lat 1973/74 profesor Szczypa odbył 6 miesięczny staż na Uniwerystecie British Columbia w Vancouver (Kanada) w zespole prof. Leji. Po powrocie ze stażu Profesor podjął badania nad sferyczną agfomeracją sflokulowanych osadów oraz nad aglomeracja olejową. Badania prowadzone w ramach projektu aglomeracji sferycznej sfolkulownych osdów w latach 1975-1981 wykazały przydatność metody dla utylizacji szlamów z zakładów przeróbczych po flotacji siarki, rud cynkowo ołowiowych, szlamów węglowych, a także hutniczych szlamów żęlazodajnych. W przypadku szlamów hutniczych przeprowadzono próby w skali ćwierć technicznej, natomiast w przypadku szlamów węglowych projekt zakończono wdrożeniem. Przeprowadzone badania doprowadziły do opracownia metody i urządzeń do aglomeracji sflokulowanych szlamów, które uzyskały ochronę patentową w kraju i za ganica (Wielka Brytania, USA, Francja, Niemcy). Wyniki badnia były preznetowane na miedznarowdowych Sympozjach: Fine Praticle Procesing Proc. Int. Symp. AIME Las Vegas (USA) 1980 i XIII International Mineral Processing Congress Warszawa 1979. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych prof. Szczypa prowadził współpracę z zakładami przemysłowymi podejmując się rozwiązywania problemów zgłaszanych przez te jednostki. Prócz wspomnianych wyżej opracowań dla oczyszczania szlamów, zespół kierowany przez profesora Szczypę zajmował się badaniami: nad równowagami w złożu siarkonośnym w trakcie pozyskiwania siarki metodą podziemnego wytopu, pozyskiwaniem celstynu z rud, otrzymywaniem wysokozdyspergownych pigmentów z grupy seleno siarczków kadmu.

Tytuł profesora nadzwyczajnego Jerzy Szczypa otrzymał w roku 1978, zaś profesorem zwyczajnym został w 1989 r. W roku 1982 ponownie był na 6 miesięcznym stażu w University of British Columbia tym razem jako visiting professor. Pod koniec lat osiemdziesiątych nawiązał współpracę z profesorem E.Matijevicem z Clarkson University (USA) która zaowocowała podjęciem badań nad preparatyką i właściwościami zoli monodyspersyjnych. W latach 90 współpracując z prof. S. Fribergiem zainicjował rozpoczęcie badań nad emulsjami.

W połowie lat osiemdziesiątych po awarii elektrowni jądrowej w Czarnobylu prof. Szczypa zorganizował zespół zajmujący się badaniami skażenia środowiska przez izotopy promieniotwórcze. W ramach szeroko zakrojonych badań nad skażeniem środowiska przez radionuklidy, profesor Szczypa współpracował także z Instytutem Josefa Stefana w Ljublanie i z Instytutem Biologii Morza w Murmańsku Współpraca Z Instytutem Biologii Morza W Murmańsku pozwoliła zespołowi kierowanemu przez prof. Szczypę jako jednemu z pierwszych w świecie przeprowadzić badania skażeń rejonu Morza Barentsa w tym Nowej Ziemi i Archipelagu Franciszka Józefa.

Profesor Szczypa, w czasie swej kariery zawodowej, pełnił szereg odpowiedzialnych funkcji: prorektora UMCS ds. nauki i badań naukowych (1984-1990 i 1993-1996), a także wicedyrektora Instytutu Chemii (1978-1981). Był członkiem m.in. Zarządu Głównego PTChem., wiceprezesem Komisji Fizykochemii Powierzchni PAN, członkiem Komisji Ekspertów Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu, członkiem rad naukowych wielu instytutów badawczych. Od roku 1988 kierował Pracownią Adsorpcji i Fizykochemii Granicy Faz Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN.

Wybitny przedstawiciel lubelskiej szkoły chemii fizycznej, specjalista w dziedzinie fizykochemii zjawisk powierzchniowych, radiochemii oraz migracji pierwiastków promieniotwórczych w środowisku naturalnym. Opublikował, 165 prac naukowych, uzyskał 10 patentów, wypromował ponad 200 magistrów i 13 doktorów z których dwu uzyskało stopień doktora habilitowanego. W trakcie działanosci dydatktycznej prowadził szereg wykładów, seminariów oraz zajeć specjalizacyjnych. Prowadzone przez Niego zajęcia zawsze cieszyły sie dużym uznaniem i zainteresowaniem, był znakomitym wykładowca, erudytą i nauczycielem akademickim.

Za ogromne zasługi dla rozwoju Uniwersytetu i Wydziału otrzymał m.in. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, Medale Komisji Edukacji Narodowej, odznakę "Zasłużony dla Lubelszczyzny". Był laureatem wielu nagród i wyróżnień.

Po przebytej operacji, dotknięty ciężką i bolesną chorobą, do ostatnich chwil interesował się postępem prac naukowych i dydaktyką prowadzoną w Zakładzie Radiochemii i Chemii Koloidów, snuł plany na przyszłość. W dniu 9 marca śmierć wyrwała go z grona osób Mu bliskich i współpracowników.

W pamięci uczniów, współpracowników i kolegów Wydziału pozostanie na zawsze autorytetem naukowym i moralnym, dla studentów - wzorem nauczyciela i opiekuna.